بسته بندی مواد غذایی

مقدمه

 بسته بندی ساده ترین روش برای محافظت از مواد غذایی بسته بندی آن است. معمولاً بسته بندی از مواد غذایی در مقابل نفوذ عوامل خارجی و همچنین حفظ خواص داخلی آن محافظت می نماید . بسته‌بندی کردن مواد غذایی از جمله روش‌های خوب نگهداری مواد غذایی است که در صورت رعایت اصول تهیه، ماندگاری خوبی برای بسیاری از اقلام غذایی ایجاد می‌کند .

یادگیری اصول بسته بندی مواد غذایی نه تنها برای محافظت کامل از مواد غذایی بلکه برای بازاریابی صحیح و بی نقص هم ضروری است. به همین دلیل شاهد هستیم که برخلاف گذشته، کارخانجات تولید مواد غذایی، خرده فروشان و شرکت های طراحی و خدمات دهنده بسته بندی محصولات، ارتباط کاری تنگاتنگی با یکدیگر دارند تا طراحی و بسته بندی محصولات با سلیقه مشتریان، هماهنگی بیشتری داشته باشد .

ویژگی های لازم در بسته بندی مواد غذایی

1 . قابليت پذيرش چاپ بر روی بسته بندی

2. قابليت استفاده در ماشين هاي لفاف
3. قابليت دوخت در حرارت روی بسته
4. شکل پذيری به کمک باد يا خلا يا فناوری های حرارتی

بسته بندی مواد غذایی با توجه به نوع آنها

_ بسته بندی های پلاستیکی :

مواد و ورقه های پلاستیکی به دلیل صرفه اقتصادی و در دسترس بودن کاربرد بسیاری دارند. صفحات پلاستیکی توسط مواد چسبناک به یکدیگر پیوند می خورند.

وجود این مواد و همچنین ترکیبات شیمیایی افزودنی جهت سالم نگه داشتن بافت فیزیکی این ورقه ها میتواند سبب بروز تغییر مزه در ماده غذایی شود. از پلیمرهای مهم پلی اتیلنی که در این بخش مورد مصرف قرار می گیرند میتوان به پلی مد خطی دانسیته کم پلی اتیلنی، پلیمر دانسیته کم پلی اتیلنی، پلیمر دانسیته بالا پلی اتیلنی، پروپلین، پلی استیرن، پلی وینیل کلراید و پلی اتیلن ترفتالات اشاره کرد.

شامل بسته بندی های نایلونی ، متالایز ، سلفونی و .... میباشد .

بسته بندی متالایز همانند بسته بندی های چیپس که دارای رنگ آلمینیومی در داخل و چاپ در بیرون است .

بسته بندی های نایلونی و نایلکسی به علت قیمت ارزان و کیفیت مناسب انتخاب بسیار برای مواد غذایی است ، که بر خلاف تصور بسیاری نایلون و نایلکس از مقاومت و استحکام کاملا مناسب به همراه چاپ پذیری بسیار خوبی برخورد دار است .

_ بسته بندی های شیشه ای

یکی از قدیمی ترین ظروف بسته بندی مواد غذایی ظروف شیشه ای است. به واسطه وجود برخی از ترکیبات شیمیایی در شیشه، آلودگی و تغییر طعم مواد غذایی، بسته بندی ظروف شیشه ای از نوع دسته سوم خواهد بود. آلودگی ناشی از شیشه میتواند ناشی از لاک های فلزی مورد استفاده و یا لایه ی پلیمری باشد. شیشه ها معمولا توسط پوشش های پلی اتیلن یا استرهای آلیفاتیک پوشیده میشوند. این پوشش ها میتوانند سبب ایجاد بوی تند و تیز در ماده غذایی گردند.

مزایای ظروف شیشه ای عبارتند از :

1. شیشه از نظر شیمیایی خنثی است به عبارتی با ماده غذایی محتوی خود هیچگونه واکنشی انجام نمی‌دهد. طعم و مزه محصول بسته  بندی شده با شیشه بدون تغییر حفظ می شود.
2. شیشه غیرقابل نفوذ، فاقد بو و بهداشتی می باشد .
3. ظروف شیشه از استحکام خوبی برخوردار‌اند و به اشکال، اندازه ها و رنگ های مختلف ساخته می شوند.
4. شیشه شفاف بوده و اجازه رویت محتوی خود به خریدار و عرضه آن توسط فروشنده می دهد .

معایب ظروف شیشه ای عبارتند از :

1. حساس به شوک های حرارتی و عوامل خارجی .
2. وزن زیاد و در نتیجه افزایش هزینه ی حمل و نقل .
3. این خطر وجود دارد که در هنگام پرنمودن محصول در ظروف شیشه ای قسمتی از آن، خرده شده و به مواد غذایی انتقال یابد.

 _ بسته بندی مواد غذایی با پوشش کاغذی :

پوشش های کاغذی به عنوان پوشش های ثانوی در بسته بندی مواد غذایی مورد استفاده قرار می گیرند. میزان ورود ترکیبات شیمیایی از پوشش های کاغذی به داخل ماده غذایی نسبت به سایر پوشش ها کمتر است .

ضمن آنکه در اثر بروز فساد طعمی، عامل را باید در موارد دیگری برای مثال جوهر چاپ مارک بسته بندی بر روی پوشش کاغذی جستجو کرد. موادی که جهت کنترل قدرت جذب رطوبت کاغذ به آن افزوده می شوند کمتر دیده شده که سبب بروز مشکلات شوند .

_ بسته بندی های فلزی

فولاد و آلومینیوم بیشتر برای غذاها و نوشابه های قوطی دار به کار می روند .

مزایا بسته بندی فلزی :

1. مقاوت بالا در برابر دمای بالا
2. نفوذ ناپذیری نسبت به گازها و بخارات
3. بسته بندی مناسب برای محصولات حساس به نور

معایت بسته بندی فلزات :

1. دیده نشدن محتویات
2. وزن سنگین
3. هزینه زیاد
4. خوردگی داخلی و خارجی
5. متورم شدن قوطی فلزی و سوراخ شدن
6. کاهش ویتامین های مواد غذایی

برای رفع خوردگی داخلی، از یک روکش نازک استفاده می شود که گاهی روی آن یک لاک پلیمری به عنوان محافظت از محتویات در مقابل خوردگی کشیده می شود. طبیعی است هر دو عملیات در افزایش هزینه تولید قوطی مؤثرند. یک عیب دیگر فولاد نیاز به انرژی زیاد در تولید و بازیافت آن است .

_ علاوه بر بسته بندی های توضیح داده شده در قسمت بالا ، بسته بندی پلیمری ، ظروف یکبار مصرف گیاهی یا پلیمرهای گیاهی ، کامپوزیت های فلزی و مقوا – پلاستیکی ، فیلم های سلولزی اصلاح شده ، کاغذ های کرافت ، فویل های آلومینیومی و کاغذی ، پاکت های زیپدار و .... هم وجود دارد .

مزایای بسته بندی

محصولات كشاورزي و دامپروري كه خسارت ديده، فاسد شده و يا كيفيت غير قابل قبولي از نظر هر يك از خصوصيات حسي داشته باشند مورد پذيرش مصرف كنندگان قرار نمي گيرند و ضايعات محسوب مي شوند. دلايل اين گونه ضايعات را مي توان به عوامل زير نسبت داد:

1) آلودگي ميكربي و تجزيه مواد توسط آنها

2) فرآيندهاي زيست سوزي و زيست سازي (متابوليكي)

3) تنش هاي فيزيكي.

فساد معمولا به وسيله كپك ها، مخمرها، باكتري ها و ويروس ها انجام مي گيرد. منشاء اين آلودگي ها ممكن است از مزرعه و باغ باشد كه محصول در حال رشد يا دام را مورد تهاجم قرار دهد. سپس علايم قابل رويت فساد طي حمل و نقل ، انبار كردن و يا مصرف محصول به چشم آيد. تغييرات متابوليكي غير معمول كه به دليل گرمازدگي، سرمازدگي، كمبود اكسيژن يا تنش دي اكسيد كربن روي مي دهد ممكن است به لك افتادن، گود افتادگي، نرم شدگي بيش از حد، تغيير رنگ، تغيير بافت و… منجر شود. تنش هاي فيزيكي طي برداشت مكانيكي، حمل و جابجايي و… وارد مي شود و سبب ضربه ديدگي، سايش و تغيير فيزيكي محصول مي گردد.

نتیجه گیری

بسته بندی مواد غذایی از اهمیت ویژه ای برخوردار است و باید محتویات داخل بسته بندی ، حتی پس از ساعات طولانی حمل و توزیع ، تازه و ایمن برای مصرف باقی بماند . همچنین مواردی از قبیل اهمیت ماده ی غذایی ، بودجه ، هویت محصول و برندسازی حائز اهمیت میباشد .